Βουίζουν τα αυτιά σας όταν πέφτετε για ύπνο; Γιατί το αντιλαμβάνεστε περισσότερο τη νύχτα

 

Όλη την ημέρα δεν σας ενοχλεί σχεδόν καθόλου. Μόλις όμως κλείσει η τηλεόραση, σβήσουν τα φώτα και ακουμπήσετε το κεφάλι στο μαξιλάρι, εμφανίζεται εκείνο το ενοχλητικό «βζζζ», ένα σφύριγμα, ένα βουητό ή ένας λεπτός ήχος μέσα στο αυτί.

Και τότε γεννιέται η απορία:

Γιατί το βουητό στα αυτιά γίνεται τόσο αισθητό ακριβώς τη στιγμή που προσπαθούμε να κοιμηθούμε;

Το φαινόμενο ονομάζεται εμβοές ή tinnitus και είναι αρκετά συχνό.

Οι εμβοές δεν αποτελούν από μόνες τους μία συγκεκριμένη ασθένεια. Είναι η αντίληψη ενός ήχου χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη εξωτερική πηγή ήχου.

Μπορεί να ακούγονται σαν:

• βουητό,
• σφύριγμα,
• βόμβος,
• φύσημα,
• συριγμός,
• κλικ,
• παλμός.

Μπορεί να εμφανίζονται στο ένα αυτί, και στα δύο ή να δίνουν την αίσθηση ότι ο ήχος βρίσκεται «μέσα στο κεφάλι».

Σε κάποιους ανθρώπους εμφανίζονται περιστασιακά.

Σε άλλους είναι συνεχείς.

Και για πολλούς γίνονται πολύ πιο ενοχλητικές όταν το σπίτι ησυχάζει.

Γιατί το βουητό φαίνεται δυνατότερο τη νύχτα;

Υπάρχει μια σχετικά απλή εξήγηση.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας ο εγκέφαλός μας δέχεται συνεχώς ήχους.

Αυτοκίνητα, συνομιλίες, τηλεόραση, μουσική, κλιματιστικό, οικιακές συσκευές, πληκτρολόγιο, βήματα και οι συνηθισμένοι ήχοι της καθημερινότητας δημιουργούν ένα συνεχές ακουστικό υπόβαθρο.

Όταν έρχεται η ώρα του ύπνου, μεγάλο μέρος αυτού του υποβάθρου εξαφανίζεται.

Το δωμάτιο ησυχάζει και η αντίθεση ανάμεσα στην εμβοή και στο περιβάλλον γίνεται μεγαλύτερη.

Έτσι ένας ήχος που υπήρχε και νωρίτερα μπορεί ξαφνικά να φαίνεται πολύ πιο έντονος.

Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η εμβοή χειροτέρεψε μόλις ξαπλώσατε.

Μπορεί απλώς να μην υπάρχει πλέον τίποτε γύρω σας που να την «καλύπτει».

Ο εγκέφαλος αρχίζει να την προσέχει περισσότερο

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος παράγοντας.

Όταν είμαστε απασχολημένοι μέσα στην ημέρα, η προσοχή μας βρίσκεται αλλού.

Δουλεύουμε, μιλάμε, οδηγούμε, βλέπουμε τηλεόραση ή ασχολούμαστε με το κινητό.

Στο κρεβάτι όμως τα ερεθίσματα μειώνονται.

Και όσο περισσότερο επικεντρωνόμαστε σε έναν ήχο, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνει να τον αγνοήσουμε.

Δημιουργείται έτσι ένας ενοχλητικός κύκλος:

ακούω την εμβοή → την προσέχω → με ενοχλεί → την παρακολουθώ περισσότερο → μου φαίνεται ακόμη εντονότερη.

Τι ακριβώς είναι οι εμβοές;

Οι εμβοές είναι η αντίληψη ήχου που δεν προέρχεται από εξωτερική πηγή.

Παρότι ο άνθρωπος συχνά αισθάνεται ότι ο ήχος «βγαίνει από το αυτί», η διαδικασία είναι πιο σύνθετη και περιλαμβάνει το ακουστικό σύστημα και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα ηχητικά σήματα.

Οι περισσότερες εμβοές είναι υποκειμενικές.

Αυτό σημαίνει ότι ο ήχος γίνεται αντιληπτός μόνο από τον ίδιο τον άνθρωπο.

Δεν είναι όμως «της φαντασίας του».

Η αντίληψη του ήχου είναι πραγματική.

1. Απώλεια ακοής

Μία από τις συχνότερες καταστάσεις που συνδέονται με τις εμβοές είναι κάποιος βαθμός απώλειας ακοής.

Η ακοή μπορεί να μειώνεται σταδιακά με την ηλικία ή λόγω μακροχρόνιας έκθεσης σε δυνατό θόρυβο.

Και η αλλαγή μπορεί να είναι τόσο σταδιακή ώστε ο άνθρωπος να μην την αντιληφθεί αμέσως.

Μερικές φορές οι εμβοές είναι ένας από τους λόγους που τελικά οδηγούν κάποιον να ελέγξει την ακοή του.

2. Δυνατή μουσική και ακουστικά

Έχετε βγει ποτέ από συναυλία ή νυχτερινό κέντρο και για λίγη ώρα ακούγατε ένα λεπτό σφύριγμα στα αυτιά;

Η έκθεση σε δυνατό θόρυβο μπορεί να προκαλέσει εμβοές.

Αυτό μπορεί να συμβεί μετά από:

• πολύ δυνατή μουσική,
• συναυλίες,
• ακουστικά σε υψηλή ένταση,
• δυνατά εργαλεία και μηχανήματα,
• πυροτεχνήματα ή άλλους πολύ έντονους ήχους.

Η επαναλαμβανόμενη ή πολύ έντονη έκθεση σε θόρυβο μπορεί να προκαλέσει βλάβη στις ευαίσθητες δομές του εσωτερικού αυτιού και μόνιμη απώλεια ακοής.

Γι’ αυτό η προστασία της ακοής δεν αφορά μόνο ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

3. Μήπως φταίει απλώς το κερί στο αυτί;

Μερικές φορές η αιτία μπορεί να είναι πολύ πιο απλή.

 

Η συσσώρευση κυψελίδας, δηλαδή κεριού, μπορεί να φράξει τον ακουστικό πόρο και να σχετίζεται με εμβοές ή αλλαγές στην ακοή.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιχειρήσουμε μόνοι μας βαθύ καθαρισμό του αυτιού.

Οι μπατονέτες μπορεί να σπρώξουν το κερί ακόμη βαθύτερα.

Αν υπάρχει αίσθημα βουλωμένου αυτιού, μειωμένη ακοή ή επίμονο βουητό, ένας επαγγελματίας υγείας μπορεί να ελέγξει αν υπάρχει συσσώρευση κεριού ή άλλη αιτία.

4. Μια λοίμωξη του αυτιού μπορεί επίσης να προκαλέσει εμβοές

Λοιμώξεις ή υγρό στο αυτί μπορούν επίσης να συνδέονται με προσωρινές εμβοές.

Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν και άλλα συμπτώματα, όπως:

• πόνος,
• αίσθημα πίεσης ή πληρότητας,
• μειωμένη ακοή,
• άλλα συμπτώματα από το αυτί.

Όταν αντιμετωπιστεί η υποκείμενη αιτία, οι εμβοές μπορεί να βελτιωθούν.

5. Η γνάθος μπορεί να παίζει ρόλο

Ακούγεται παράξενο, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους προβλήματα στην κροταφογναθική άρθρωση μπορούν να σχετίζονται με ή να επιδεινώνουν τις εμβοές.

Πρόκειται για την άρθρωση που ενώνει την κάτω γνάθο με το κρανίο και βρίσκεται πολύ κοντά στο αυτί.

Σφίξιμο των δοντιών και βρουξισμός μπορούν επίσης να επηρεάζουν την περιοχή.

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι σε ορισμένους ανθρώπους ο ήχος της εμβοής αλλάζει προσωρινά όταν:

• σφίγγουν τα δόντια,
• κινούν τη γνάθο,
• κινούν τον αυχένα ή το κεφάλι.

Αυτό ονομάζεται σωματοαισθητική εμβοή.

6. Μπορεί να ευθύνεται κάποιο φάρμακο;

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν εμβοές.

Μεταξύ των φαρμάκων που έχουν συσχετιστεί με εμβοές βρίσκονται ορισμένα:

• μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη,
• αντιβιοτικά,
• αντικαρκινικά φάρμακα,
• ανθελονοσιακά φάρμακα,
• αντικαταθλιπτικά.

Ο κίνδυνος και η σημασία εξαρτώνται από το συγκεκριμένο φάρμακο και τη δόση.

Δεν διακόπτουμε ποτέ μόνοι μας ένα συνταγογραφούμενο φάρμακο επειδή εμφανίστηκαν εμβοές.

Αν το βουητό ξεκίνησε μετά την έναρξη ή την αλλαγή ενός φαρμάκου, συζητήστε το με τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό σας.

7. Το άγχος μπορεί να κάνει το βουητό πολύ πιο ενοχλητικό

Το άγχος δεν αποτελεί απαραίτητα την αρχική αιτία των εμβοών.

Μπορεί όμως να αλλάξει δραματικά το πόσο μας ενοχλούν.

Φανταστείτε ότι ακούτε ένα μικρό σφύριγμα.

Αρχίζετε να σκέφτεστε:

«Γιατί το ακούω;»

«Μήπως έχω κάτι;»

«Θα σταματήσει;»

«Κι αν το ακούω για πάντα;»

Η προσοχή στρέφεται συνεχώς στον ήχο και το άγχος αυξάνεται.

Με τη σειρά του, το αυξημένο άγχος μπορεί να κάνει ακόμη δυσκολότερη την αγνόηση της εμβοής και να επηρεάσει τον ύπνο.

Γιατί μπορεί να δυσκολεύουν τόσο πολύ τον ύπνο;

Για ορισμένους ανθρώπους δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

Ησυχία → αντιλαμβάνονται περισσότερο την εμβοή → δυσκολεύονται να κοιμηθούν → αγχώνονται → παρακολουθούν ακόμη περισσότερο τον ήχο.

Οι εμβοές μπορούν πράγματι να επηρεάσουν τον ύπνο, τη συγκέντρωση και τη διάθεση όταν είναι έντονες ή επίμονες.

Το απόλυτο σκοτάδι δεν είναι το πρόβλημα, η απόλυτη ησυχία μπορεί να είναι

Δεν χρειάζεται να κοιμόμαστε με δυνατή τηλεόραση ή μουσική.

Σε αρκετούς ανθρώπους όμως ένας χαμηλός, ουδέτερος ήχος στο δωμάτιο μειώνει την αντίθεση ανάμεσα στην εμβοή και στην απόλυτη σιωπή.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί:

• ένας ανεμιστήρας,
• ήχος βροχής,
• ήχος κυμάτων,
• λευκός ή άλλος ήπιος συνεχόμενος θόρυβος,
• μια εφαρμογή ή συσκευή παραγωγής ήχου.

Ο στόχος δεν είναι να «πνίξουμε» το βουητό με δυνατό ήχο.

Ένας χαμηλός ήχος παρασκηνίου μπορεί απλώς να κάνει την εμβοή λιγότερο εμφανή και να βοηθήσει στη χαλάρωση.

Μην ανεβάζετε την ένταση για να καλύψετε το βουητό

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό.

Αν κάποιος προσπαθεί να καλύψει την εμβοή βάζοντας δυνατά ακουστικά, μπορεί τελικά να επιβαρύνει την ακοή του.

Η παρατεταμένη ή επαναλαμβανόμενη έκθεση σε υψηλή ένταση μπορεί να προκαλέσει απώλεια ακοής από θόρυβο και εμβοές.

Άρα:

ήπιος ήχος παρασκηνίου, όχι ηχητικός πόλεμος με το αυτί.

Το βουητό είναι συνήθως κάτι σοβαρό;

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι εμβοές δεν αποτελούν ένδειξη σοβαρής πάθησης.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούνται όταν είναι επίμονες ή παρουσιάζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Ένας γιατρός μπορεί αρχικά να ελέγξει για απλές και αντιμετωπίσιμες αιτίες, όπως:

• κερί στο αυτί,
• λοίμωξη,
• πρόβλημα ακοής,
• πιθανή σχέση με φάρμακο.

Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από ΩΡΛ και ακοολογικός έλεγχος.

Το βουητό που ακολουθεί τον χτύπο της καρδιάς είναι διαφορετικό

Εδώ υπάρχει μια σημαντική εξαίρεση.

Μερικοί άνθρωποι δεν ακούν ένα σταθερό «βζζζ» ή σφύριγμα.

Ακούν κάτι σαν:

«βουμ – βουμ – βουμ»

ή έναν παλμικό ήχο που φαίνεται να ακολουθεί τον ρυθμό της καρδιάς.

Αυτό ονομάζεται παλμική εμβοή.

Η παλμική εμβοή μπορεί να σχετίζεται με τη ροή του αίματος και χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση για να αναζητηθεί η αιτία.

Πότε χρειάζεται να κλείσετε ραντεβού με γιατρό;

Αξίζει να ζητήσετε ιατρική αξιολόγηση όταν οι εμβοές:

• εμφανίζονται τακτικά ή είναι συνεχείς,
• χειροτερεύουν,
• επηρεάζουν τον ύπνο ή τη συγκέντρωση,
• προκαλούν σημαντικό άγχος,
• συνοδεύονται από αλλαγή στην ακοή,
• είναι παλμικές και συγχρονίζονται με τον καρδιακό παλμό.

Πότε το βουητό χρειάζεται άμεση αξιολόγηση;

Υπάρχουν ορισμένοι συνδυασμοί συμπτωμάτων που δεν πρέπει να περιμένουν.

Ξαφνική απώλεια ακοής μαζί με εμβοές χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.

Η αιφνίδια νευροαισθητήρια απώλεια ακοής μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε ώρες ή λίγες ημέρες και η έγκαιρη αντιμετώπιση έχει σημασία.

Επείγουσα αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν οι εμβοές εμφανίζονται μετά από τραυματισμό στο κεφάλι ή συνοδεύονται από σοβαρό ίλιγγο ή αδυναμία των μυών του προσώπου.

Μπορούν οι εμβοές να φύγουν;

Ναι, σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να υποχωρήσουν ή να εξαφανιστούν, ιδιαίτερα όταν υπάρχει προσωρινή ή αντιμετωπίσιμη αιτία.

Σε άλλους μπορεί να επιμένουν για μεγάλο διάστημα.

Όταν υπάρχει συγκεκριμένη υποκείμενη αιτία, όπως συσσώρευση κεριού ή πρόβλημα της γνάθου, η αντιμετώπισή της μπορεί να μειώσει σημαντικά τις εμβοές.

Σε ανθρώπους με απώλεια ακοής, τα ακουστικά βαρηκοΐας μπορούν επίσης να βοηθήσουν σε ορισμένες περιπτώσεις κάνοντας τους εξωτερικούς ήχους περισσότερο αντιληπτούς.

Υπάρχουν ακόμη παρεμβάσεις ηχοθεραπείας και συμπεριφορικές θεραπείες που μπορούν να μειώσουν την ενόχληση που προκαλούν οι χρόνιες εμβοές.

Υπάρχει χάπι που τις εξαφανίζει;

Δεν υπάρχει σήμερα ένα φάρμακο που να εξαφανίζει αξιόπιστα όλες τις μορφές εμβοών.

Και αυτό είναι σημαντικό να το γνωρίζουμε πριν αγοράσουμε κάποιο «θαυματουργό» συμπλήρωμα που υπόσχεται ότι θα σταματήσει το βουητό.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και από το πόσο επηρεάζει την καθημερινότητα του ανθρώπου.

Τι μπορείτε να δοκιμάσετε απόψε;

Αν οι εμβοές έχουν ήδη αξιολογηθεί ή είναι ήπιες και περιστασιακές, μερικά απλά πράγματα μπορούν να κάνουν τη νύχτα πιο εύκολη:

• Αποφύγετε την απόλυτη ησυχία αν παρατηρείτε ότι κάνει την εμβοή εντονότερη.
• Δοκιμάστε έναν πολύ χαμηλό ουδέτερο ήχο στο δωμάτιο.
• Κρατήστε μια σταθερή ρουτίνα ύπνου.
• Μην παρακολουθείτε συνεχώς αν «ακούγεται ακόμη».
• Προστατεύστε την ακοή σας από πολύ δυνατό θόρυβο.
• Μην ανεβάζετε υπερβολικά την ένταση των ακουστικών για να καλύψετε το βουητό.

Το σημαντικότερο που πρέπει να θυμόμαστε

Αν το βουητό εμφανίζεται περισσότερο όταν ξαπλώνετε, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάτι αλλάζει στο σώμα σας ακριβώς εκείνη την ώρα.

Πολλές φορές απλώς το περιβάλλον γίνεται τόσο ήσυχο ώστε ένας ήχος που μέσα στην ημέρα περνούσε απαρατήρητος έρχεται ξαφνικά στο προσκήνιο.

Οι εμβοές είναι συχνές και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν συνδέονται με κάτι σοβαρό.

Αν όμως είναι επίμονες, χειροτερεύουν ή επηρεάζουν τον ύπνο, αξίζει να ελεγχθούν.

Και υπάρχει ένας κανόνας που δεν πρέπει να ξεχνάμε:

Εμβοές που εμφανίζονται μαζί με ξαφνική απώλεια ακοής χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση, ενώ ένα βουητό που συγχρονίζεται με τον καρδιακό παλμό πρέπει επίσης να συζητηθεί άμεσα με γιατρό.

Σημαντική σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά ιατρική διάγνωση ή θεραπεία. Νέες, επίμονες ή μονόπλευρες εμβοές και ιδιαίτερα εμβοές με αλλαγή στην ακοή πρέπει να αξιολογούνται από επαγγελματία υγείας.

Πηγές: National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD/NIH), NHS.